Torba Yasa Faciası
Roma hukukunun önemli
yasalarından birisi olan Lex Caecilia Didia M.Ö. 98 yılında Roma’da Caecellius
Metellus Nepos ve Titus Didius adlarındaki iki konsül tarafından yürürlüğe
sokulmuş. Yasa iki maddeden oluşuyor. İlk madde bir yasanın duyurulması ve
oylanması için gerekli en az süreyi belirliyor. İkinci madde ise; “İnsanlar tek
bir karmaşık yasada toplanmış farklı konular hakkında bir sonuca varmaya
zorlanamazlar” hükmünü taşıyor. Yani yasanın ikinci maddesi, farklı konuların
tek bir yasada toplanmasının doğru olmadığını, bunların ayrı yasalarla
çıkarılması gerektiğini kurala bağlıyor. Böylelikle insanlar tek bir yasada
toplanmış farklı konulardan beğendiğini kaybetmemek için beğenmediğini de
kabul etmeye zorlanmamış oluyor.
Gelişmiş demokrasilerde bu ilkeye
azami saygı gösteriliyor. Bizde ise özellikle 1980’ler sonrasında başlayan
torba yasa uygulamalarıyla bu ilke çoğu kez çiğnenir oldu. Birbirinden çok
farklı yasal düzenlemeler, parlamentodan geçiş kolaylığı sağlamak için bir
torba yasada toparlanıyor ve öylece görüşülüyor. Bu torba yasalara herkesin
onaylayacağı düzenlemelerin yanına tartışmalı konular da konuyor ve tartışmalı
konulara yönelebilecek itirazların önü kesilmiş oluyor.
Hükümetçe hazırlanıp TBMM’ye
gönderilen son Torba Kanun Tasarısı (Bazı Vergi Kanunları ile Kanun ve Kanun
Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısı) Lex
Caecilia Didia ilkesini çiğnemede doruk noktası olarak kabul edilebilir. Bu
torba yasayla, eğer eksik saymadıysam, 60 yasada değişiklik yapılıyor. Bunlar
arasında; Telgraf ve Telefon Kanunundan Atatürk Orman Çiftliği Müdürlüğü
Kuruluş Kanununa kadar uzanan yasalar var. Çeşitli vergi kanunları, TCMB
Kuruluş Kanunu, Kimlik Bildirme Kanunu, Türk Sivil Havacılık Kurumu Kanunu,
Terörle Mücadele Kanunu gibi birçok ilgili ilgisiz yasadaki değişiklik
maddeleri aynı torbaya doldurulmuş. Hukuk Fakültelerinde yasaların nasıl
yapılmaması gerektiğine örnek olarak okutulabilecek olan bu torba yasa tam
olarak Lex Caecilia Didia ilkesinin karşı çıktığı karmaşayı temsil ediyor.
İşin hukuk ilkeleri açısından
değerlendirilmesi bir yana yasanın içeriğine bakılınca başka sorunlar da ortaya
çıkıyor. Bunlardan iki tanesini örnek olarak dikkatinize sunuyorum. Torba
yasanın 76’ncı maddesindeki karmaşık ve üstü kapalı cümleler Hazine’nin, bütçeye
konulacak ödenekten, Bakanlar Kurulunca belirlenecek alt ve üst sınırlara bağlı
olarak, Varlık Fonuna parasal destek sağlayacağını hükme bağlıyor. Hazine,
Varlık Fonu’nun sahibi ya da ortağı değil. Buna karşılık Hazine’ye ait bazı mallar
ve bazı işletmeler Hazine’den alınıp Varlık Fonu’na konuldu. Buraya kadar
yapılan uygulama zaten doğru değildi. Şimdi bir adım daha atılarak Hazine’nin,
kendisine ait olmayan bir kuruma parasal finansman desteği (borç değil) sağlaması
hükme bağlanıyor. Varlık Fonu, kendisine devredilen malı, mülkü, işletmeyi
işletip para kazanıp da Hazine’ye destek olacağına Hazine’den destek alacak.
Bunun adı hala varlık fonu olabilir mi?
Torba Yasanın 77’nci maddesi 4749
Sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’a bir geçici
madde ekleyerek (geçici madde 29) şu hükmü getiriyor: “5’inci maddede
düzenlenen net borç kullanımı tutarı 2017 yılı için, 1/1/2017 tarihinden
geçerli olmak üzere, Bakan ve Bakanlar Kurulu tarafından artırılan net borç
kullanım tutarına otuzyedi milyar Türk Lirası ilave edilerek uygulanır.” Bu
düzenleme birçok açıdan yanlış bir düzenleme. Her şeyden önce söz konusu 5’inci
maddede borçlanma limiti değiştirilemez hükmü var. Bu düzenleme bu hükümle
çelişiyor. Dolayısıyla yasa yapma tekniği açısından önce bu hükmün kaldırılması
gerekiyor. Öte yandan mevcut yasada net borçlanma limiti bütçe açığı olarak
belirleniyor. Dolayısıyla bu şekilde belirlenen bir limite 37 milyar TL ilave
yapıldı denilerek borç limiti artırımına gidilemez. İlave borçlanma yapılması
gerekiyorsa borçlanma limitinin tanımının değiştirilmesi gerekir. Bir başka
konu da bu maddede değinilen Bakanlar Kurulu kararıyla ilgili. Bildiğim
kadarıyla bugüne kadar limiti artıracak bir Bakanlar Kurulu kararı çıkmadı.
Dolayısıyla ilk yüzde 5’lik artırımdan sonraki borçlanma halen yasa dışı
yürüyor.
İlkelere göre davranmak
önemlidir. Onları çiğnemeye başladığınızda başlangıçta bir takım kolaylıklar elde eder gibi görünseniz de işlerin nereye varacağını göremez hale gelmeniz ciddi bir risk oluşturur.
Güncelleme Notu: Hazine’nin
net borçlanma limitini aştığını ilk kez 22 Temmuz 2017 günlü yazımda dile
getirdim:
Daha sonra bu konuda yazılar
yazdım:
7 Ekim 2017 günlü Resmi Gazetede ikinci
yüzde 5’lik artırmayı sağlayacak yani net borç limitini 52,4 milyar TL’ye
yükseltecek olan Bakanlar Kurulu Kararı yayınlandı. Bu kararın metnini aşağıda
sunuyorum. Dikkat edilecek olursa Bakanlar Kurulu Kararı için Hazine’nin 13 Eylül
2017 tarihini Bakanlar Kurulu Kararı da 22 Eylül tarihini taşıyor. Kararnamenin
2’nci maddesi “Bu karar, kararname tarihinde yürürlüğe girer.” hükmünü koyuyor.
Bu noktada karşımıza iki mesele çıkıyor: (1) Kararnamenin yürürlük tarihi 22
Eylül 2017 olduğuna göre bu tarihten önce eğer net borç limiti ilk yüzde 5’lik
artırmayla ulaşılan 49,9 milyar TL’yi aşmışsa bu aşımın olduğu tarihten 22
Eylül 2017’ye kadar yapılan borçlanma yasal değildir.
Bu limitin ne zaman aşıldığı
konusunda bakmamız gereken yer Hazine sitesinde kamu finansmanı istatistikleri
arasında yer merkezi yönetim bütçe dengesi ve finansmanı tablosudur. Bu tablo Ağustos
sonu verileri itibariyle günceldir. Tabloya göre Ağustos sonunda net borçlanma
yani borçlanma limiti tutarı 55, 6 milyar TL’ye ulaşmıştır. Bu miktar Temmuz
ayında 47,7 milyar TL idi. Yani Temmuz ayında 47,5 milyar TL’lik net borçlanma
limiti aşılmıştı. Bunun Bakan onayıyla artırılabilecek üst tutarı olan yüzde 5
fazlası 49,9 milyar TL de Ağustos ayı içinde aşılmış olduğu görülüyor. Bakanlar
Kurulu Kararı ile çıkılabilecek azami limit 52,4 milyar TL olduğu halde Ağustos
sonunda ulaşılan net borçlanma tutarı yukarıda değindiğim gibi 55,6 milyar TL
olmuş. Bakanlar Kurulu’nun yürürlük tarihi 22 Eylül 2017 olduğuna göre (52,4 –
49,9 =) 2,5 milyar TL’lik kısım Bakanlar Kurulu kararı olmaksızın borçlanılmış
bulunuyor. Bunun üzerindeki miktar olan (Ağustos sonu itibariyle 55,6 – 52,4 =)
3,2 milyar TL yasa dışı borçlanılmış bulunuyor.
Oysa tek parti iktidarının
koalisyonlara göre üstünlükleri sıralanırken en çok değinilen konu “tek parti
hükümetlerinde kararların kolayca alınması yasaların zorlanmadan çıkarılabilmesi”
konusudur.
7 Ekim 2017 Tarihli Resmi Gazetede yayınlanan Bakanlar Kurulu Kararı:
7 Ekim 2017 Tarihli Resmi Gazetede yayınlanan Bakanlar Kurulu Kararı:
Hukuk konusunda
Hukuk, İktidar ve Siyasallaşma 22 Mayıs 2026Akide Şekeri13 Mayıs 2025Sıkıntılı Bir Döneme Başlarken24 Mart 2025Hukukun Üstünlüğü, Yolsuzluk ve Türkiye12 Kasım 2024176 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.