Son Gelişmeler Üzerine Değerlendirmeler
Durum Tespiti
Bu yazıyı kaleme aldığım an
itibariyle; Merkez Bankası’nın ortalama faizi yüzde 11,99, gösterge faiz yüzde
13,85, USD kuru 3,9064, Euro Kuru 4,6033 ve dolayısıyla sepet kur 4,2550
dolayında bulunuyordu. Ve Merkez Bankası, döviz kurlarındaki oynaklığı denetim
altına alabilmek amacıyla 2017 yılının kalan kısmı için toplam 3 milyar USD ile sınırladığı ‘Türk lirası
uzlaşmalı vadeli döviz satım ihalelerine’ başlamış bulunuyordu. Merkez
Bankası’nın döviz kurlarına yönelik bu düzenlemesi daha önce Brezilya ve
Meksika tarafından uygulanmış bir düzenleme. Bu tür önlemler, dengeli bir
ekonomi yapıya sahip olduğu halde geçici bir süre içinde çeşitli nedenlerle
spekülatif bir parasal atağa maruz kalan ülkelerde başarıya ulaşabilecek
önlemler. Bir başka ifadeyle bu önlemler uzun süreli uygulanabilecek önlemler
olmadığı gibi dengesizlik içindeki ekonomilerde başarılı olması da kolay değil.
Eğer denge bozukluklarının altında farklı nedenler varsa bu tür önlemlerle
sonuç almayı beklemek teşhisin yanlış yapıldığını gösterir. İşin kötüsü,
teşhisin yanlış yapıldığı imajı doğarsa spekülatif ataklar artabilir.
Öncelikle bir durum tespiti
yapalım. Türkiye ekonomisinin bugün içinde bulunduğu durumu 2016 yılındaki
durumla karşılaştıracak bir tablo yaparsak karşımızda şöyle bir görünüm buluruz:
Makroekonomik Göstergeler
|
2016
|
2017 Güncel
|
Değerlendirme
|
Büyüme (%)
|
3,2
|
5,5
|
+
|
İşsizlik Oranı (Yıllık Ortalama, %)
|
10,9
|
11,2
|
-
|
Enflasyon (Yıllık Ortalama, %)
|
7,77
|
10,6
|
-
|
Sepet Kur (yıllık Ortalama)
|
3,19
|
3,84
|
-
|
Bütçe Dengesi / GSYH (%)
|
-1,1
|
-2,0
|
-
|
Cari Denge / GSYH (%)
|
-3,8
|
-4,7
|
-
|
Dış Borç Stoku / GSYH (Yılsonu, %)
|
46,8
|
52,0
|
-
|
Uluslararası Yatırım Poz. (Milyar USD,Net)
|
-363,1
|
-440,0
|
-
|
Brent Petrol USD/Varil (Yıl ortalaması)
|
45,1
|
53,67
|
-
|
Gösterge Faiz (Yıllık Ortalama, %)
|
9,82
|
11,59
|
|
TCMB Ortalama Faizi (Yıllık Ortalama, %)
|
7,25
|
11,37
|
Bu tabloya göre Türkiye ekonomisi
2017 yılında önceki yıla göre büyüme dışındaki bütün göstergeler açısından daha
kötüye gitmiş, başka bir ifadeyle ekonomi bütün dengeleri bozma pahasına
büyümüştür. Gösterge faiz yüzde 9,82’den 11,59’a yükselmiş, Merkez Bankası da
kur ve enflasyondaki olumsuz gidişi frenleyebilmek için ortalama faizini yüzde
7,25’den yüzde 11,37’ye yükseltmek zorunda kalmıştır. Merkez Bankası faizini
fazlasıyla artırmış görünüyor olsa da gerçek öyle değildir. 2016 yılında
gösterge faiz ortalaması yüzde 9,82 iken Merkez Bankası ortalama faizi yüzde
7,25 ile çok düşük bir düzeyde kalmış ve bugünkü bozulmanın ve dengesizliğin
tohumları orada atılmıştır. O nedenle bugün gelinen noktada Merkez Bankası
faizi yeterince yüksek gibi görünse de geçen yıl kaybedilen zemini kazanmaya
yetmemektedir.
Dış Finansman Bağımlılığı
Türkiye, bugünden itibaren
önümüzdeki 12 ay içinde 170 milyar Doları vadesi gelecek olan döviz mevduatı, döviz
kredileri, döviz borcu olarak ve 40 milyar Doları da cari açık olarak toplan
210 milyar Dolar tutarında dış finansman bulmak zorundadır.[1] Türkiye’yi kırılgan yapan
tablo budur. Türkiye, dış finansman bağımlılığı yaratan bu sorunu çözmeden bu
tür önlemlerle kurlarda kalıcı bir istikrar sağlayamaz.
Enflasyon ve Faiz Meselesi
Daha önce bu blogda birçok kez
yazdığım bir şeyi bir kez daha tekrarlayayım: Türkiye’nin enflasyonu talep
enflasyonu ile maliyet enflasyonunun karışımından oluşan karma bir yapıdadır. Maliyet
enflasyonunun temelinde yatan asıl unsur da yukarıda değindiğim kırılganlığın
yarattığı kur artışlarıdır. Kurlar yükseldikçe, bir başka deyişle TL dış değer
kaybına uğradıkça, ithal girdilerin fiyatı artıyor ve bu artış maliyet
enflasyonuna yol açıyor. Bu durumda faiz artırımı zorunlu hale geliyor. Çünkü
faiz, ABD gibi parası rezerv para olan ülkelerde talep enflasyonunu
denetlemenin aracı olarak kullanılsa da bizim gibi parası rezerv para olmayan
ekonomilerde talep enflasyonunu denetlemenin yanı sıra döviz kurunu ve
dolayısıyla maliyet enflasyonunu da denetlemenin aracı oluyor. O nedenle faizin
enflasyonla olan ilişkisi kadar kurla olan ilişkisi de önemli.
Bu konudaki eski yazılarımın bir listesini sunuyorum:
Yazıyı yayınladıktan sonraki gelişmeler:
20.11.2017 Akşam gelişmeleri: TCMB, yukarıda
değindiğim ‘Türk lirası uzlaşmalı vadeli döviz satım ihalelerinin’ ilkini
sonuçlandırdı. Buna göre 1 ay vadeli ihalede gerçekleşen tutar 150 milyon USD
ve ortalama kur 3,92810, 3 ay vadeli ihalede gerçekleşen tutar 100 milyon
USD ve ortalama kur 4,00433, 6 ay vadeli ihalede gerçekleşen tutar
100 milyon USD ve ortalama kur 4,10766 oldu.
21.11.2017 gelişmeleri: TCMB’nin döviz satım
ihalesinin piyasaya etkisi olmadı, hatta olumsuz etki yaptı. USD kuru 3,96’yı
geçti. Bunun üzerine Merkez Bankası, bankaları fonlamada kullandığı gecelik
borç verme imkânını sıfıra düşürdüğünü ve fonlamayı sadece geç likidite
penceresi imkânından yapacağını açıkladı. Bu durumda uzun süredir yüzde 12’nin
altında tuttuğu ortalama faizini yüzde 12,25’e çıkarmış olacak.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026208 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.